Twitter Facebook Amharc Raidio Mhacha Menu

Menu ×

23 Jun 2017

Bhí turas siúlóide pleisiúrtha ag an ghrúpa oidhreachta nua in Ard Mhacha ar na mallaibh nuair a thug siad cuairt ar sheanTheach na mBocht ag Cnoc an Túir. Ba é Seán Ó Maoilsté, Oifigeach Gaeilge Cairde Teo, a bhí mar threoraí agus shiúil siad a fhad le teach na mbocht agus leis an seanotharlann, chomh maith le dá reilig theach na mbocht, an chéad cheann acu idir Cnoc an Túir agus Reilig Naomh Marcas agus an dara ceann ar chúl na bhfoirgneamh. Mhínigh Seán stair theach na mbocht, a tógadh in 1840 le freastal ar 1000 duine agus bhí rannpháirtithe ábalta smaointiú siar ar gnáthlá theach na mbocht agus iad ag breathnú ar na foirgnimh agus ar na clósanna aclaíochta a bhain le teach na mbocht.

Bhí an chéadfhoirgneamh atá taobh leis an bhóthar ar an chéad áit a ghlacfadh le h-iarratasóirí nua agus bhí oifig an chléirigh, seomra boird agus áit chónaithe an phóirtéara thuas staighre. Taobh thiar den chéadfhoirgneamh, tá clós a bhí scartha i gclósanna na bhfear, na mban, na mbuachaillí agus na gcailíní agus pasáiste sa lár a cheangail an foirgneamh riaracháin leis an chóiríocht. D’fhanfadh an máistir agus an banaltra sa lár agus bardaí do na fir agus do na mná ar achan taobh agus bheadh áit na leapacha thuas staighre. San otharlann taobh thiar den phríomhfhoirgneamh, bhí seomraí na ndochtúirí agus na mbanaltraí, chomh maith le bardaí do na fir agus do na mná, agus tógadh oispidéal fiabhrais in 1844. Nuair a bhuail an fiabhras teach na mbocht, scaip sé go forleathan agus ní amháin go bhfuair lucht theach na mbocht féin bás as an fhiabhras, cailleadh an t-oifigeach míocháine agus an máistir dá bharr fosta. Cuireadh na céadta daoine sa dá reilig, agus cuireadh 991 sa bhliain 1847 féin.

Tháinig an tsiúlóid sin sna sála ar shiúlóid Shéamuis Mhóir Mhic Mhurchaidh, le cuimhniú siar ar bhard agus ar Ghaeilgeoir mór le rá as deisceart Ard Mhacha a crochadh in Ard Mhacha. Stop an tsiúlóid threoraithe ag tábhairne Hole in the Wall, an áit ar coinníodh Séamus sula ndeachaigh sé ar thriall i seantheach na cúirte ag Leabharlann Ard Mhacha. Stop an tsiúlóid fosta ag Cnoc an Chrochta in aice le hEaglais Naomh Maoilsheachlainn, áit ar crochadh Séamus. Beidh an chéad shiúlóid oidhreachta eile ar siúl ar an Bhinn Bhorb agus díreofar ar stair shaibhir an cheantair. Cuirfear tús leis an tsiúlóid ar 7pm ag an charrchlós in aice le Droichead Mhagh Donn, idir Tulach Sáráin agus an Bhinn Bhorb. Rachaidh an tsiúloid tríd an fhorais ar bhruach na hAbhann Móire, ar teorainn idir Ard Mhacha agus Tír Eoghain í, agus rachaidh sé trasna chuig Caisleán na Binne Boirbe agus Prióireacht na Binne Boirbe, sula críochnódh sé ag an tábhairne Bottle of Benburb.